ΚΕΦΑΛΟΚΑΛΥΜΜΑΤΑ: ΑΝΔΡΙΚΟΣ:
¤ Κετσέ ή κιατσά: κάλυμμα φτιαγμένο από κετσέ, δηλαδή πεπιεσμένο μαλλί, μαύρο ή λευκό. Είχε σχήμα θολωτό και έφερε στο γύρο μαύρο τσιτ’ ή σερβέττα.

¤ Καλπάκ’ (τουρκ. γαλπάχ ή γαλπάγ): παλιό τούρκικο κεφαλοκάλυμμα που φόρεσαν και οι ‘Ελληνες του Πόντου. Πάνω ήταν επίπεδο, φτιαγμένο από κετσέ ή τσόχα με αστάρι και βαμβάκι κεντημένο. Το καλπάκι των μεταλλουργών ήταν φτιαγμένο από σαμουρόγουνα και έφερε στην προμετωπίδα χρυσά εμβλήματα (σφυρί, μοχλό και θρυαλλίδα).

 

¤ Τερλίκ’ ή ταρλίκ’: κάλυμμα σε σχήμα φεσιού από κετσέ στην αρχή και από χασεδένιο ύφασμα, κεντημένο αργότερα. Από το τελευταίο (ή και από κετσέ) αποτελούνταν το καβούκ ( ή χαβούγ΄/ χαβουχ’) και το φορούσαν παλαιότερα οι Τούρκοι. Το χασεδένιο τερλίκ’ το φορούσαν από κάτω από την κετσέ και το φέσι αργότερα, για τον ιδρώτα. Είχε στο γύρω του από την κάτω πλευρά πούρτζα (δηλαδή σαντζάκι) και στην κορφή κουκούλ’, είδος μικρής φούντας.

 

¤ Το παπακ’ ή παπάγ’: κάλυμμα από δέρμα προβάτου με φόδρα από μέσα ή και από αστρακάν’ στο πάνω επίπεδο.

 

¤ Κουκούλα: φοριόταν αρχικά μόνο από τους Λαζούς που χρησιμοποιούσαν ζίπκα. Κατόπιν από τους νέους της Κρώμνης και της Σάντας. Φτιαχνόταν από λεπτό εγχώριο μαύρο σάλι ή τσόχα με δυο ταινίες μακριές από το ίδιο ύφασμα που τυλίγονταν γύρω από το μέτωπο και κύκλωναν το κεφάλι με δέσιμο στο πίσω μέρος. Οι ταινίες αυτές έφεραν στο γύρο και στο μέρος της κεφαλής που ήταν η κουκούλα, σιρίτια χρυσοκεντημένα. Κρόσσος υπήρχε και στην κορυφή του καλύμματος.

 

¤ Φεσ’ ή φασ’: ήταν κόκκινο ή βυσσινί ή και μαύρο με φούντα πίσω (τουρκ. πισκιούλ’, πισκίλ’) από νήματα μαύρα ή γαλάζια. Γύρω του έδεναν μαύρο τσιτ’ ή τσαλμά (τουρκ) και οι νέοι την τσαβράν. Σε παλαιότερα χρόνια φορούσαν και οι γυναίκες φέσι με φούντα. Στην Κρώμνη συνηθιζόταν το φενερλίν’ κιουλλάχι, είδος φέσι πτυχωτό με ειδικό μεταξωτό λεπτό περιτύλιγμα πολύχρωμο που κατασκευαζόταν στην Τρίπολη της Αφρικής.

 

Σαν περιβλήματα μαζί με τα καλύμματα της κεφαλής έφεραν διάφορα υφάσματα λεπτότατα, τετράγωνα με σταμπωτά λουλούδια στην παρυφή ή και σε όλη την επιφάνεια, τα λεγόμενα τσίτεα ή και άλλο μαντήλι χρωματιστό βαμβακερό, μεταξωτό ή λινό. Ένα τέτοιο περίβλημα ήταν και η σερβέττα από λεπτό μαύρο πανί που παλαιότερα ήταν κίτρινο. Την σερβέττα την τύλιγαν ολόγυρα στην κετσέ και στο φέσι, ενώ οι αρχιερείς την τύλιγαν κάποτε γύρω από το καλυμαύχι.

ΠΑΙΔΙΚΟΣ:

Τα κορίτσια κάλυπταν το κεφάλι με δουλπάν ή με γιαζμά λευκή ή κίτρινη με χρωματιστά κλαδιά.

 

ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΣ:

¤ Τάπλα: δισκοειδές χαμηλό κάλυμμα της κεφαλής που έφερε εσωτερικώς λεπτό στρογγυλό έλασμα. Το τμήμα που υπήρχε στο πάνω μέρος της κεφαλής σχημάτιζε δίσκο ενώ ο γύρω από το μέτωπο και προς τα πίσω γύρος παρουσίαζε ταινία 2-3 δακτύλων. Ο γύρος ήταν καλυμμένος με λεπτότατο σταμπωτό κόκκινο ύφασμα, το πολίτ’κον τσίτ’, δεμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να φαίνονται τα χρωματιστά του σχήματα, τα πλούμια. Το κάτω τμήμα του στο μέτωπο άφηνε να διακρίνεται σειρά νομισμάτων δωδεκάγροσων (ρουμπιέδων) ή εικοσιπεντάγροσων (γαζίων) με τρύπα στο πάνω μέρος και ραμμένων με τέτοιο τρόπο ώστε το μισό του ενός να καλύπτει το μισό του διπλανού. Στα δυο άκρα της σειράς ήταν ραμμένα ένα ή κάποτε και δύο μεγαλύτερα φλουριά (μαχμουδιέδες)-75 γροσίων). Το σύνολο των φλουριών έφτανε τα 33-35. Άλλά μικρά φλουριά ήταν συχνά ραμμένα σε μικρές στενές κορδέλες μεταξωτές μαύρες (γαϊτάνια), οι οποίες, εξαρτημένες πλαγίως δεξιά κα αριστερά από το γύρο της τάπλας, έδεναν πίσω ή και κάτω από την πλεξίδα ή τις πλεξίδες. Η τάπλα όταν δεν έφερε τεπελίκ’ ή όταν δεν αντικαθίστατο από το κουρσίν, εκαλύπτετο με πυκνές σειρές νημάτων μαύρων ή γαλάζιων μεταξωτών κεντημένων με κύκλους ακτινοειδώς από το γύρω προς το κέντρο.

¤ Τεπελίκ’ (τουρκ. ταπαλίκ’): ήταν τάπλα που έφερε στην πάνω επιφάνεια ραμμένο λεπτό στρογγυλό ασημένιο ή επίχρυσο έλασμα με ανάγλυφα σχήματα ή με νομίσματα, βαλμένα το ένα δίπλα στο άλλο. Το έλασμα κάποτε αντικαθιστά χρυσοκέντητο τμήμα.

¤ Το φιντσάν’ ή κουκούλ’: το φορούσαν οι ηλικιωμένες. Σε μεταγενέστερους χρόνους φορούσαν τα τσαμπάρα, δηλαδή πολλά τσίτεα το ένα πάνω στο άλλο με μια βοχτσά πάνω από όλα.

 

Από τα τσίτεα που υπήρχαν στα τσαμπάρα εκείνο που δενόταν ήταν λευκό ενώ τα υπόλοιπα ήταν σκούρου χρώματος ή μαύρα. Το τεπελίκ’ καθώς και την τάπλα έφεραν στην κεφαλή κάπως λοξά και χαμηλά κάπως στο μέτωπο. Τα δύο αυτά είδη κεφαλοκαλυμμάτων καθώς και το κουρσίν στερεωνόταν με κορδόνια μεταξωτά, που δένονταν ή πίσω και κάτω από την πλεξίδα ή κάτω από το λαιμό αφού περνούσαν κάτω από τα αυτιά.

 

¤ Το κουρσίν ήταν είδος τεπελίκι κεντημένο πάνω με χρυσό νήμα ή με κεντημένο άνθος στο μέσο. Κάποτε έφερο κρόσσο από νήματα χρυσά και κρέμονταν στον αριστερό κρόταφο. Ολόγυρα είχε φλουριά και δενόταν με δύο δέρματα κάτω από την πλεξίδα.

 

¤ Στη Λιβερά χρησιμοποιούσαν τετράγωνο, διπλωμένο τριγωνικά, λευκό μαντήλι, την κατζοδέτραν, που κάλυπτε όλο το τριχωτό μέρος της κεφαλής. Τα άκρα της στριφογύριζαν και έδεναν πάνω από το μέτωπο. Πάνω της έδεναν με όμοιο τρόπο και άλλο κάλυμμα, το λετζέκ’, μαντήλι βαμβακερό με σταμπωτά κλαδιά και πάνω του δεύτερο λετζέκ’.

 

¤ Το τερλίκ’ και ταρλίκ’, κάλυμμα της κεφαλής κεντημένο με χρωματιστά νήματα, έφερε κάποτε νομίσματα στο γύρο, πούρτζα (σατζάκι) και κέντημα σε σχήμα μικρών τριγώνων.

 

¤ Η βαλά, το νυφικό κάλυμμα, χρησιμοποιούταν στο Ακ Νταγ Ματέν. Το πουλλούν ή πουρλούν (Κοτύωρα) ήταν λεπτό κόκκινο ή πράσινο νυφικό κάλυμμα.

 

¤ Το σαλ’ ήταν μάλλινο ύφασμα τετράγωνο μονόχρωμο ή πολύχρωμο που κάλυπτε σαν μπέρτα την κεφαλή, τα νώτα και τη μέση.

 

¤ Το τσαρκούλ’, πλατύ σαν το τούρκικο σαρτσάφ’ ήταν κάλυμμα μεταξωτό λευκό που κάλυπτε όλο το σώμα της γυναίκας από την κεφαλή ως τα πόδια. Στο Καραπερτσίν Αμισού, τσαρκούλ’ έλεγαν και το καμαρωτέρ’.

 

¤ Η καγιά ήταν επίσης ποδήρης καλύπτρα. Το καμαρωτέρ’ ήταν η συνήθης νυφική καλύπτρα (στη Λιβερά λεγόταν και καμάρα). Λεγόταν και τουβάκι (Κοτύωρα, Σινώπη) καθώς και λετζέκ’ (Σούρμενα) και τουλ’ (Πουλαντζάκη).

 

 

ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΣ

Οι γυναίκες του Πόντου είχαν τα φλουριά της τάπλας, που διακοσμούσαν το μέτωπο και τις δύο στενές ταινίες που έδεναν κάτω από την πλεξίδα. Επίσης είχαν το τεπελίκ’, ασημένιο ή επίχρυσο δίσκο και το χιλάλ’ στο μέτωπο αντί των νομισμάτων της τάπλας. Ήταν πλεκτή από χρυσό σύρμα ταινία της οποίας το μήκος ήταν όσο και η απόσταση μεταξύ των δύο κροτάφων. Τα σκουλαρίκια ήταν συνήθως καφασωτά και στενόμακρα.

 

¤ Τα τετίκια ή τατίκια, κοσμήματα των πλεξίδων φτιαγμένα από εφτά ασημένιες αλυσίδες που η κάθε μια έφερε στο άκρο από ένα φλουρί πεντάγροσο (τουρκ. βεσλίκ) που κρεμόταν από πλατύ ασημένιο ή χρυσό τμήμα. Κάποτε έφερε και ματόχαντρα και σαμσάδες «για το μάτι».

 

¤ Το τσαφ’ ήταν κόσμημα της κεφαλής που αντικαθιστούσε τα φλουριά στα χωριά και που κρεμόταν από το κουρσίν, αποτελούμενο από διπλή σειρά αλυσίδες, που η κάθε μία έφερε στα δύο άκρα ασημένια τμήματα και επίχρυσα μονόγροσα ή ψευτοφούλιρα.

 

¤ Το τουλπίρ’: το Ακ Νταγ Ματέν ήταν ασυμένια αλυσίδα με πόρπες αριστερά και δεξιά της κεφαλής που καρφώνονταν στα καλύμματα της κεφαλής.

 

¤ Τα μαλλοδέματα, δεσίματα των μαλλιών, ήταν στην αρχή γαϊτάνια μεταξωτά. Σε μεταγενέστερη εποχή έγιναν ασημένιες αλυσίδες από τις οποίες ήταν εξαρτημένα ασημένια νομίσματα και ματοζήνιχα που τα κρεμούσαν στις πλεξίδες τα κορίτσια και οι νεαρές γυναίκες.

 

Πηγές: Δ.Η. Οικονομίδου, Περί αμφιέσεως, Αρχείον του Πόντου Β1929, σσ8 κεξ.

Οδ. Λαμψίδου- Αρ. Ραζή, Ευρετήριον απεικονίσεων και φωτογραφιών του Πόντου και των Ελλήνων Ποντίων 1977, σ. 297.

Δ.Η. Οικονομίδου, Περί αμφιέσεως, ό.π. σσ.25 κεξ. Οδ. Λαμψάκου ο.π. (σσ)297

Δ.Η. Οικονομίδου, Περί αμφιέσεως, ο.π. (σσ) 45-47.

 

Για να δείτε τις εικόνες με τα κεφαλοδεσίματα, επισκεφθείτε το τμήμα > Ενδυμασίες/Κεφαλοδεσίματα

 

 

 

Από τον τύπο

  • Το δίλημμα «με τη συντηρητική ή με την προοδευτική παράταξη» θέτει ο πρώην υπουργός Εσωτερικών και νυν στέλεχος του Κινήματος Αλλαγής Γιάννης Ραγκούσης και τάσσεται υπέρ της απλής αναλογικής.

  • Ολοκληρώθηκε λίγο μετά τις 6 το απόγευμα η συνεδρίαση της Πολιτικής Γραμματείας του ΣΥΡΙΖΑ, υπό τον πρωθυπουργό και πρόεδρο του κόμματος Αλέξη Τσίπρα, με βασικό θέμα τις αλλαγές στην τοπική αυτοδιοίκηση και το αναπτυξιακό σχέδιο της χώρας (Growth Stragedy), το οποίο αναμένεται να παρουσιάσει ο υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλωτος στο Eurogroup της 27ης Απριλίου.

  • Στα χρόνια της μεταπολιτευτικής ευδαιμονίας η χώρα συνήθισε να αντιμετωπίζει τα ζητήματα εσωτερικής ασφάλειας με επιπολαιότητα και –κυρίως– χαλαρότητα.

  • Η νέα έκθεση του ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης) για την ελληνική εκπαίδευση δεν περιέχει κάτι που δεν γνωρίζουμε, τουλάχιστον εμπειρικά, ή κάτι που δεν συζητείται ευρέως εδώ και –πολλά– χρόνια. 

  • Το πολιτικό σκηνικό στην Τουρκία σήμερα είναι το «έργο» ενός ανθρώπου. Οταν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ξεκίνησε την πολιτική του σταδιοδρομία, ήταν ένας δυναμικός νέος ανάμεσα σε πολλούς άλλους Τούρκους που πίστευαν στην επαναφορά του Ισλάμ στη δημόσια ζωή, μετά τον αποκλεισμό που επέβαλε ο ιδρυτής του κοσμικού κράτους, Μουσταφά Κεμάλ (Ατατούρκ). 

  • Δεν αντέχουν άλλο στη Μόρια και δεν μπορούν να πάνε στη Γερμανία, όπως το επιθυμούν. Οπότε φεύγουν από τη Μόρια και καταλαμβάνουν την κεντρική πλατεία της Μυτιλήνης διότι, όπως δήλωσε ο κυβερνητικός τους εκπρόσωπος, εκεί τουλάχιστον κάποιοι τους φέρνουν να φάνε. 

  • Το μεγαλύτερο πρόβλημα των δημοσιογράφων με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ είναι πως δεν τους... προλαβαίνουμε σε ό,τι αφορά τις παρατυπίες, τα ρουσφέτια και τα σκάνδαλα. 

  • Μέχρι πριν από λίγα χρόνια το επίρρημα «ελέω» το συναντούσαμε σχεδόν αποκλειστικά στη φράση «ελέω Θεού βασιλεύς». Με το δόγμα αυτό οι γαλαζοαίματοι επιχειρούν να νομιμοποιήσουν την κληρονομική εξουσία τους παραπέμποντας στα αδιάφορα ουράνια.

  • «Απρόβλεπτος» και «νευρικός»; Ή μήπως κυνικός και προβλέψιμος;

  • Ο χειρισμός των δαπανών που μειώνουν τη φορολογία έχει θέση σε εγχειρίδιο πολιτικής σκέψης.

  • Η ελληνογαλλική αμυντική συνεργασία, όπως αυτή προκύπτει από τη χρονομίσθωση δύο φρεγατών πολλαπλών αποστολών τύπου FREMM, αλλά και οι προεκτάσεις της (αγορά έπειτα από πενταετία υψηλής τεχνολογίας κορβετών και προμήθεια εξελιγμένων πυρομαχικών), πέρα από το έμμεσο διμερές ενδιαφέρον, έχει ορισμένες επιμέρους ιδιαίτερες πτυχές. 

  • «Η ηθική επανάσταση του ΣΥΡΙΖΑ δεν θα έλθει ποτέ. Ούτε αυτή ούτε κάποια άλλη. Αυτό που απέξω μοιάζει με μεταρρύθμιση του κράτους είναι στην πραγματικότητα προπέτασμα καπνού. Για να βγει από την κρίση, για να μη θέτει μόνη της εμπόδια στον εαυτό της, η Ελλάδα χρειάζεται πρωτίστως ένα πράγμα: τον νέο άνθρωπο. Αλλά ούτε αυτός θα έλθει. Μόνο ένα πράγμα θα έλθει σίγουρα – η αναστροφή όσο το δυνατόν περισσότερων νόμων και διαταγμάτων που συμφωνήθηκαν με την τρόικα. Και μάλιστα από την πίσω πόρτα, σιγανά και ήσυχα».

  • Ο θάνατος του Αλέξανδρου Σταματιάδη, του 52χρονου άτυχου άνδρα που υπέκυψε τελικά μετά τα πυρά που δέχθηκε από εισβολείς στο σπίτι του, δεν είναι απλώς ένα ακόμη τραγικό συμβάν σε μια μεγάλη πρωτεύουσα.

  • Οι επιτυχημένες πολιτικές ένταξης είναι προς το συλλογικό μας συμφέρον.

  • Οι επιστολές των αναγνωστών της "Κ".

  • #Κcartoon

  • «Η επέτειος της 21ης Απριλίου θυμίζει σε όλους θλιβερές στιγμές της ελληνικής ιστορίας. Εποχές πολιτικής ανωμαλίας, υπονόμευσης των θεσμών, εθνικού και κοινωνικού διχασμού. Η αποφυγή ανάλογων φαινομένων στις μέρες μας αποτελεί θεμελιώδη δημοκρατική υποχρέωση κάθε κόμματος και κάθε πολίτη», σημειώνει η Νέα Δημοκρατί στο μήνυμά της για τη μαύρη επέτειο του πραξικοπήματος.

  • Το δικό του μήνυμα για τα 51 χρόνια από το πραξικόπημα των συνταγματαρχών στην Ελλάδα, στέλνει ο πρωθυπουργός με ανάρτησή του στο Τwitter.

  • Τα σενάρια για τον σχηματισμό Δεξιάς «Ελιάς» ενόψει των προσεχών εκλογών τροφοδοτεί η επιλογή του υπουργού Αμυνας, Π. Καμμένου, να δεχθεί στο Πεντάγωνο τον πρόεδρο του κόμματος «Νέα Δεξιά» Φ. Κρανιδιώτη και την ανεξάρτητη βουλευτή Κατερίνα Παπακώστα, που προσφάτως ανακοίνωσε νέα πολιτική πρωτοβουλία. 

  • Την πεποίθησή του ότι Ελλάδα και FYROM έχουν βρεθεί πιο κοντά από κάθε άλλη φορά σε λύση εξέφρασε σε συνέντευξή του στο Γαλλικό Πρακτορείο, ο πρωθυπουργός της γείτονος Ζόραν Ζάεφ προσθέτοντας πάντως ότι ενδεχόμενη αποτυχία δεν θα είναι και «το τέλος του κόσμου».

Καιρος στην Αττικη

Partly Cloudy

15°C

Athens

Partly Cloudy

Humidity: 55%

Wind: 19.31 km/h

  • 24 Mar 2016

    Mostly Clear 18°C 11°C

  • 25 Mar 2016

    Thunderstorms 17°C 8°C

Αναζητηση