ΚΕΦΑΛΟΚΑΛΥΜΜΑΤΑ: ΑΝΔΡΙΚΟΣ:
¤ Κετσέ ή κιατσά: κάλυμμα φτιαγμένο από κετσέ, δηλαδή πεπιεσμένο μαλλί, μαύρο ή λευκό. Είχε σχήμα θολωτό και έφερε στο γύρο μαύρο τσιτ’ ή σερβέττα.

¤ Καλπάκ’ (τουρκ. γαλπάχ ή γαλπάγ): παλιό τούρκικο κεφαλοκάλυμμα που φόρεσαν και οι ‘Ελληνες του Πόντου. Πάνω ήταν επίπεδο, φτιαγμένο από κετσέ ή τσόχα με αστάρι και βαμβάκι κεντημένο. Το καλπάκι των μεταλλουργών ήταν φτιαγμένο από σαμουρόγουνα και έφερε στην προμετωπίδα χρυσά εμβλήματα (σφυρί, μοχλό και θρυαλλίδα).

 

¤ Τερλίκ’ ή ταρλίκ’: κάλυμμα σε σχήμα φεσιού από κετσέ στην αρχή και από χασεδένιο ύφασμα, κεντημένο αργότερα. Από το τελευταίο (ή και από κετσέ) αποτελούνταν το καβούκ ( ή χαβούγ΄/ χαβουχ’) και το φορούσαν παλαιότερα οι Τούρκοι. Το χασεδένιο τερλίκ’ το φορούσαν από κάτω από την κετσέ και το φέσι αργότερα, για τον ιδρώτα. Είχε στο γύρω του από την κάτω πλευρά πούρτζα (δηλαδή σαντζάκι) και στην κορφή κουκούλ’, είδος μικρής φούντας.

 

¤ Το παπακ’ ή παπάγ’: κάλυμμα από δέρμα προβάτου με φόδρα από μέσα ή και από αστρακάν’ στο πάνω επίπεδο.

 

¤ Κουκούλα: φοριόταν αρχικά μόνο από τους Λαζούς που χρησιμοποιούσαν ζίπκα. Κατόπιν από τους νέους της Κρώμνης και της Σάντας. Φτιαχνόταν από λεπτό εγχώριο μαύρο σάλι ή τσόχα με δυο ταινίες μακριές από το ίδιο ύφασμα που τυλίγονταν γύρω από το μέτωπο και κύκλωναν το κεφάλι με δέσιμο στο πίσω μέρος. Οι ταινίες αυτές έφεραν στο γύρο και στο μέρος της κεφαλής που ήταν η κουκούλα, σιρίτια χρυσοκεντημένα. Κρόσσος υπήρχε και στην κορυφή του καλύμματος.

 

¤ Φεσ’ ή φασ’: ήταν κόκκινο ή βυσσινί ή και μαύρο με φούντα πίσω (τουρκ. πισκιούλ’, πισκίλ’) από νήματα μαύρα ή γαλάζια. Γύρω του έδεναν μαύρο τσιτ’ ή τσαλμά (τουρκ) και οι νέοι την τσαβράν. Σε παλαιότερα χρόνια φορούσαν και οι γυναίκες φέσι με φούντα. Στην Κρώμνη συνηθιζόταν το φενερλίν’ κιουλλάχι, είδος φέσι πτυχωτό με ειδικό μεταξωτό λεπτό περιτύλιγμα πολύχρωμο που κατασκευαζόταν στην Τρίπολη της Αφρικής.

 

Σαν περιβλήματα μαζί με τα καλύμματα της κεφαλής έφεραν διάφορα υφάσματα λεπτότατα, τετράγωνα με σταμπωτά λουλούδια στην παρυφή ή και σε όλη την επιφάνεια, τα λεγόμενα τσίτεα ή και άλλο μαντήλι χρωματιστό βαμβακερό, μεταξωτό ή λινό. Ένα τέτοιο περίβλημα ήταν και η σερβέττα από λεπτό μαύρο πανί που παλαιότερα ήταν κίτρινο. Την σερβέττα την τύλιγαν ολόγυρα στην κετσέ και στο φέσι, ενώ οι αρχιερείς την τύλιγαν κάποτε γύρω από το καλυμαύχι.

ΠΑΙΔΙΚΟΣ:

Τα κορίτσια κάλυπταν το κεφάλι με δουλπάν ή με γιαζμά λευκή ή κίτρινη με χρωματιστά κλαδιά.

 

ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΣ:

¤ Τάπλα: δισκοειδές χαμηλό κάλυμμα της κεφαλής που έφερε εσωτερικώς λεπτό στρογγυλό έλασμα. Το τμήμα που υπήρχε στο πάνω μέρος της κεφαλής σχημάτιζε δίσκο ενώ ο γύρω από το μέτωπο και προς τα πίσω γύρος παρουσίαζε ταινία 2-3 δακτύλων. Ο γύρος ήταν καλυμμένος με λεπτότατο σταμπωτό κόκκινο ύφασμα, το πολίτ’κον τσίτ’, δεμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να φαίνονται τα χρωματιστά του σχήματα, τα πλούμια. Το κάτω τμήμα του στο μέτωπο άφηνε να διακρίνεται σειρά νομισμάτων δωδεκάγροσων (ρουμπιέδων) ή εικοσιπεντάγροσων (γαζίων) με τρύπα στο πάνω μέρος και ραμμένων με τέτοιο τρόπο ώστε το μισό του ενός να καλύπτει το μισό του διπλανού. Στα δυο άκρα της σειράς ήταν ραμμένα ένα ή κάποτε και δύο μεγαλύτερα φλουριά (μαχμουδιέδες)-75 γροσίων). Το σύνολο των φλουριών έφτανε τα 33-35. Άλλά μικρά φλουριά ήταν συχνά ραμμένα σε μικρές στενές κορδέλες μεταξωτές μαύρες (γαϊτάνια), οι οποίες, εξαρτημένες πλαγίως δεξιά κα αριστερά από το γύρο της τάπλας, έδεναν πίσω ή και κάτω από την πλεξίδα ή τις πλεξίδες. Η τάπλα όταν δεν έφερε τεπελίκ’ ή όταν δεν αντικαθίστατο από το κουρσίν, εκαλύπτετο με πυκνές σειρές νημάτων μαύρων ή γαλάζιων μεταξωτών κεντημένων με κύκλους ακτινοειδώς από το γύρω προς το κέντρο.

¤ Τεπελίκ’ (τουρκ. ταπαλίκ’): ήταν τάπλα που έφερε στην πάνω επιφάνεια ραμμένο λεπτό στρογγυλό ασημένιο ή επίχρυσο έλασμα με ανάγλυφα σχήματα ή με νομίσματα, βαλμένα το ένα δίπλα στο άλλο. Το έλασμα κάποτε αντικαθιστά χρυσοκέντητο τμήμα.

¤ Το φιντσάν’ ή κουκούλ’: το φορούσαν οι ηλικιωμένες. Σε μεταγενέστερους χρόνους φορούσαν τα τσαμπάρα, δηλαδή πολλά τσίτεα το ένα πάνω στο άλλο με μια βοχτσά πάνω από όλα.

 

Από τα τσίτεα που υπήρχαν στα τσαμπάρα εκείνο που δενόταν ήταν λευκό ενώ τα υπόλοιπα ήταν σκούρου χρώματος ή μαύρα. Το τεπελίκ’ καθώς και την τάπλα έφεραν στην κεφαλή κάπως λοξά και χαμηλά κάπως στο μέτωπο. Τα δύο αυτά είδη κεφαλοκαλυμμάτων καθώς και το κουρσίν στερεωνόταν με κορδόνια μεταξωτά, που δένονταν ή πίσω και κάτω από την πλεξίδα ή κάτω από το λαιμό αφού περνούσαν κάτω από τα αυτιά.

 

¤ Το κουρσίν ήταν είδος τεπελίκι κεντημένο πάνω με χρυσό νήμα ή με κεντημένο άνθος στο μέσο. Κάποτε έφερο κρόσσο από νήματα χρυσά και κρέμονταν στον αριστερό κρόταφο. Ολόγυρα είχε φλουριά και δενόταν με δύο δέρματα κάτω από την πλεξίδα.

 

¤ Στη Λιβερά χρησιμοποιούσαν τετράγωνο, διπλωμένο τριγωνικά, λευκό μαντήλι, την κατζοδέτραν, που κάλυπτε όλο το τριχωτό μέρος της κεφαλής. Τα άκρα της στριφογύριζαν και έδεναν πάνω από το μέτωπο. Πάνω της έδεναν με όμοιο τρόπο και άλλο κάλυμμα, το λετζέκ’, μαντήλι βαμβακερό με σταμπωτά κλαδιά και πάνω του δεύτερο λετζέκ’.

 

¤ Το τερλίκ’ και ταρλίκ’, κάλυμμα της κεφαλής κεντημένο με χρωματιστά νήματα, έφερε κάποτε νομίσματα στο γύρο, πούρτζα (σατζάκι) και κέντημα σε σχήμα μικρών τριγώνων.

 

¤ Η βαλά, το νυφικό κάλυμμα, χρησιμοποιούταν στο Ακ Νταγ Ματέν. Το πουλλούν ή πουρλούν (Κοτύωρα) ήταν λεπτό κόκκινο ή πράσινο νυφικό κάλυμμα.

 

¤ Το σαλ’ ήταν μάλλινο ύφασμα τετράγωνο μονόχρωμο ή πολύχρωμο που κάλυπτε σαν μπέρτα την κεφαλή, τα νώτα και τη μέση.

 

¤ Το τσαρκούλ’, πλατύ σαν το τούρκικο σαρτσάφ’ ήταν κάλυμμα μεταξωτό λευκό που κάλυπτε όλο το σώμα της γυναίκας από την κεφαλή ως τα πόδια. Στο Καραπερτσίν Αμισού, τσαρκούλ’ έλεγαν και το καμαρωτέρ’.

 

¤ Η καγιά ήταν επίσης ποδήρης καλύπτρα. Το καμαρωτέρ’ ήταν η συνήθης νυφική καλύπτρα (στη Λιβερά λεγόταν και καμάρα). Λεγόταν και τουβάκι (Κοτύωρα, Σινώπη) καθώς και λετζέκ’ (Σούρμενα) και τουλ’ (Πουλαντζάκη).

 

 

ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΣ

Οι γυναίκες του Πόντου είχαν τα φλουριά της τάπλας, που διακοσμούσαν το μέτωπο και τις δύο στενές ταινίες που έδεναν κάτω από την πλεξίδα. Επίσης είχαν το τεπελίκ’, ασημένιο ή επίχρυσο δίσκο και το χιλάλ’ στο μέτωπο αντί των νομισμάτων της τάπλας. Ήταν πλεκτή από χρυσό σύρμα ταινία της οποίας το μήκος ήταν όσο και η απόσταση μεταξύ των δύο κροτάφων. Τα σκουλαρίκια ήταν συνήθως καφασωτά και στενόμακρα.

 

¤ Τα τετίκια ή τατίκια, κοσμήματα των πλεξίδων φτιαγμένα από εφτά ασημένιες αλυσίδες που η κάθε μια έφερε στο άκρο από ένα φλουρί πεντάγροσο (τουρκ. βεσλίκ) που κρεμόταν από πλατύ ασημένιο ή χρυσό τμήμα. Κάποτε έφερε και ματόχαντρα και σαμσάδες «για το μάτι».

 

¤ Το τσαφ’ ήταν κόσμημα της κεφαλής που αντικαθιστούσε τα φλουριά στα χωριά και που κρεμόταν από το κουρσίν, αποτελούμενο από διπλή σειρά αλυσίδες, που η κάθε μία έφερε στα δύο άκρα ασημένια τμήματα και επίχρυσα μονόγροσα ή ψευτοφούλιρα.

 

¤ Το τουλπίρ’: το Ακ Νταγ Ματέν ήταν ασυμένια αλυσίδα με πόρπες αριστερά και δεξιά της κεφαλής που καρφώνονταν στα καλύμματα της κεφαλής.

 

¤ Τα μαλλοδέματα, δεσίματα των μαλλιών, ήταν στην αρχή γαϊτάνια μεταξωτά. Σε μεταγενέστερη εποχή έγιναν ασημένιες αλυσίδες από τις οποίες ήταν εξαρτημένα ασημένια νομίσματα και ματοζήνιχα που τα κρεμούσαν στις πλεξίδες τα κορίτσια και οι νεαρές γυναίκες.

 

Πηγές: Δ.Η. Οικονομίδου, Περί αμφιέσεως, Αρχείον του Πόντου Β1929, σσ8 κεξ.

Οδ. Λαμψίδου- Αρ. Ραζή, Ευρετήριον απεικονίσεων και φωτογραφιών του Πόντου και των Ελλήνων Ποντίων 1977, σ. 297.

Δ.Η. Οικονομίδου, Περί αμφιέσεως, ό.π. σσ.25 κεξ. Οδ. Λαμψάκου ο.π. (σσ)297

Δ.Η. Οικονομίδου, Περί αμφιέσεως, ο.π. (σσ) 45-47.

 

Για να δείτε τις εικόνες με τα κεφαλοδεσίματα, επισκεφθείτε το τμήμα > Ενδυμασίες/Κεφαλοδεσίματα

 

 

 

Από τον τύπο

  • «Η Νέα Δημοκρατία ζητεί την άμεση σύγκληση της επιτροπής Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων, προκειμένου να ενημερωθεί επιτέλους υπεύθυνα η Βουλή και οι πολίτες που ζητούν ξεκάθαρες απαντήσεις και, κυρίως, διαφάνεια για μια τόσο σημαντική συμφωνία», ανέφερε σήμερα ο τομεάρχης Άμυνας της ΝΔ, Βασίλης Κικίλιας. 

  • «Προσωπικές απόψεις που καθ' οιονδήποτε τρόπο δεν εκφράζουν το κόμμα» χαρακτηρίζουν, εμμέσως πλην σαφώς, πηγές της Πειραιώς τις αναφορές του Ευρωβουλευτή Γ. Κύρτσου για τον εκσυγχρονισμό του στόλου των F-16.

  • Ο πρωθυπουργός, Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε μαζί με τον Βούλγαρο Πρωθυπουργό Μπόικο Μπορίσοφ τη συμφωνία Ελλάδας - Βουλγαρίας, για τη σιδηροδρομική διασύνδεση «Sea 2 Sea», στον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ. 

  • Ηχηρό μήνυμα από την Πύλο με αφορμή τους εορτασμούς για την επέτειο της Ναυμαχίας του Ναβαρίνου έστειλε ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς.

  • Με νέες επιθέσεις κατά των ΜΜΕ, ο υπουργός Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης σήμερα από του βήματος της Βουλής, χαρακτήρισε το πρόσφατο ταξίδι του πρωθυπουργού στις ΗΠΑ ως «πολύ θετικό», διευκρινίζοντας παράλληλα ότι πρόκειται για συμπέρασμα μιας συγκρατημένα αισιόδοξης προσέγγισης.

  • Ο πρωθυπουργός υποστήριξε πως είναι καλύτερο για τη χώρα να ολοκληρώσει το πρόγραμμα με  τη συμμετοχή του ΔΝΤ.

  • Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο οι ηγέτες ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβεί σε επανεξέταση των ενταξιακών κονδυλίων (να πάνε περισσότερα στοχευμένα σε ΜΚΟ και λιγότερα στην κυβέρνηση) αλλά και σε μείωσή τους. Μία τέτοια κίνηση αν και συμβολική θα δυσχέραινε τις σχέσεις με την Άγκυρα.

  • Την προσωπική του ιστορία για τη χρήση της ιατρικής κάνναβης έκανε γνωστή ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Γιάννης Μπουτάρης.

  • Πολιτικό πρόβλημα με τις ανεξάρτητες αρχές εμφανίστηκε να έχει ο υπουργός Παιδείας Κώστας Γαβρόγλου, επιτιθέμενος στην ηγεσία της Αρχής Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση (ΑΔΙΠ).

  • Τετ α τετ του Κυρ. Μητσοτάκη με τον Ζ.-Κ. Γιούνκερ στις Βρυξέλλες. Η Παιδεία στο επίκεντρο του δεύτερου προσυνεδρίου της Ν.Δ., που θα πραγματοποιηθεί στην Πάτρα.

  • Την πιθανότητα το Κογκρέσο, που συνεδριάζει σήμερα, να εγκρίνει την αναβάθμιση των αεροσκαφών F16 που συμφωνήθηκε με τις ΗΠΑ ως «βοήθεια» προς την Ελλάδα  αποκάλυψε ο Π. Καμμένος αφήνοντας να εννοηθεί ότι κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει δωρεάν ή με καταβολή μέρους του ποσού.

  • O κιθαρίστας και συνθέτης Μαρκ Ρίμπο και οι Young Philadelphians εμφανίζονται στις 9 μ.μ. στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση.

  • Η Αθήνα αποδίδει τις κατεδαφίσεις κατοικιών στην ανάγκη αντιπερισπασμού σε σκάνδαλο εμπλοκής πρώην υπουργού σε εμπόριο ναρκωτικών.

  • Την ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να διατηρήσει την μέχρι τώρα ψύχραιμη στάση της απέναντι στις εξελίξεις στην Τουρκία και ταυτόχρονα να στείλει αυστηρά, αλλά στοχευμένα μηνύματα προς την Άγκυρα υπογράμμισε ο πρωθυπουργός, Αλέξης Τσίπρας, στην παρέμβαση που έκανε κατά τη διάρκεια του δείπνου εργασίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

  • ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ - ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. «Πάγωμα» των ενταξιακών κεφαλαίων προς την Τουρκία ζήτησε στη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες η Αγκελα Μέρκελ. «Οι εξελίξεις στην Τουρκία πρέπει να αξιολογηθούν πολύ αρνητικά όσον αφορά τη δημοκρατία», δήλωσε η Γερμανίδα καγκελάριος.

  • Κανείς δεν έχει αντίρρηση στην απαραίτητη αναβάθμιση των F-16, αφού η απειλή της Τουρκίας αποτελεί μία συνεχή πραγματικότητα και το ευρύτερο περιβάλλον είναι τόσο ασταθές, όσο σήμερα.

  • Οι βουλευτικές εκλογές στην Αυστρία, την περασμένη Κυριακή, επιβεβαίωσαν την τάση ενισχύσεως της εθνικιστικής Δεξιάς στην Ευρώπη...

  • ​Δεν χρειάζονται ακροβασίες με υποθέσεις και επικίνδυνους χαρακτηρισμούς. Μια λεπτομέρεια φτάνει για να αντιληφθούμε πόσο σημαντική ένιωθε ο Τσίπρας την προχθεσινή συνάντησή του με τον πρόεδρο Τραμπ στον Λευκό Οίκο: είχε βάλει τα καλά του! 

  • Υπάρχει δυνατότητα ιδεολογικής σύγκρουσης με αυτήν την Αριστερά; Δύσκολο, αφού η ίδια της η ιδεολογική συγκρότηση μοιάζει με κινούμενη άμμο. 

  • Είναι γνωστό πως όσο πιο αριστερός νιώθει κάποιος, τόσο περισσότερο χουβαρντάς γίνεται· φυσικά, με τα λεφτά των άλλων.

Καιρος στην Αττικη

Partly Cloudy

15°C

Athens

Partly Cloudy

Humidity: 55%

Wind: 19.31 km/h

  • 24 Mar 2016

    Mostly Clear 18°C 11°C

  • 25 Mar 2016

    Thunderstorms 17°C 8°C

Αναζητηση